استخدام اولین کارمند؛ چه زمانی و چطور نیرو بگیریم؟

۲۵ آبان ۱۴۰۵·۶ دقیقه مطالعه

استخدام اولین کارمند؛ چه زمانی و چطور نیرو بگیریم؟

بیشتر کسب‌وکارهای کوچک با یک نفر شروع می‌شوند؛ کسی که هم می‌فروشد، هم تولید می‌کند، هم جواب مشتری را می‌دهد و هم آخر شب فاکتورها را مرتب می‌کند. اما روزی می‌رسد که دیگر ساعت‌های شبانه‌روز کافی نیست و کارها از دست در می‌رود. درست همین‌جا یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های مسیر کارآفرینی پیش می‌آید: استخدام اولین کارمند. اگر این تصمیم زود گرفته شود، هزینه‌ای روی دوش کسب‌وکار می‌گذارد که توان پرداختش را ندارد؛ اگر دیر گرفته شود، رشد متوقف و صاحب کسب‌وکار فرسوده می‌شود. در این مطلب می‌بینیم چه زمانی وقت استخدام است و چطور این کار را درست انجام دهیم.

نکات کلیدی این مطلب
  • استخدام را وقتی انجام دهید که کار تکرارشونده و درآمد پایدار دارید، نه وقتی فقط خسته شده‌اید.
  • پیش از آگهی دادن، وظایف، نتیجه‌ی مورد انتظار و هزینه‌ی واقعی نیرو را روی کاغذ بیاورید.
  • نگرش و مسئولیت‌پذیری را بسنجید؛ بسیاری از مهارت‌ها را می‌شود بعداً آموزش داد.
  • هفته‌های اول کار، به اندازه‌ی خودِ انتخاب نیرو در موفقیت استخدام اثر دارد.

نشانه‌هایی که می‌گوید وقت استخدام رسیده است

خستگی به‌تنهایی دلیل خوبی برای استخدام نیست. گاهی مشکل از نبودِ نظم، نداشتنِ اولویت یا انجام کارهایی است که اصلاً لازم نیستند. پیش از هر چیز یک هفته کارهای خود را یادداشت کنید و ببینید وقتتان کجا می‌رود. اگر بعد از حذف کارهای بی‌فایده و ساده‌کردن روال‌ها هنوز کم می‌آورید، این نشانه‌ها را بررسی کنید:

  • سفارش یا مشتری را رد می‌کنید چون ظرفیت انجامش را ندارید.
  • کیفیت کار یا سرعت پاسخ‌گویی افت کرده و مشتریان گلایه می‌کنند.
  • بیشتر وقتتان صرف کارهای تکراری و کم‌ارزش می‌شود و به فروش و برنامه‌ریزی نمی‌رسید.
  • درآمدتان چند ماه پیاپی آن‌قدر ثبات داشته که بتوانید حقوق یک نفر را بدون نگرانی بپردازید.

نشانه‌ی آخر از همه مهم‌تر است. حقوق، تعهدی ماهانه و ثابت است و با فروش یک ماهِ خوب نمی‌شود درباره‌اش تصمیم گرفت. یک قاعده‌ی محتاطانه این است که پیش از استخدام، هزینه‌ی چند ماه حقوق نیروی جدید را به‌صورت ذخیره کنار گذاشته باشید.

اول نقش را تعریف کنید، بعد دنبال آدمش بگردید

اشتباه رایج این است که بگوییم «یک نفر می‌خواهم که کمک‌دستم باشد». چنین شغلی نه برای شما روشن است و نه برای کسی که استخدام می‌شود. به‌جای آن، از همان فهرست کارهای هفتگی شروع کنید و کارها را دو دسته کنید: کارهایی که فقط خودتان باید انجام دهید، مثل تصمیم‌های اصلی و ارتباط با مشتریان کلیدی، و کارهایی که با یک دستورالعمل ساده قابل سپردن به دیگری است.

دسته‌ی دوم، شرح شغل اولین کارمند شماست. آن را در یک صفحه بنویسید: وظایف اصلی، نتیجه‌ای که در پایان ماه انتظار دارید، مهارت‌های ضروری و ساعت کاری. همین یک صفحه هم آگهی استخدام را دقیق‌تر می‌کند و هم بعدها معیار منصفانه‌ای برای ارزیابی عملکرد خواهد بود. در این مرحله از خودتان بپرسید آیا واقعاً به نیروی تمام‌وقت نیاز دارید؟ برای کارهایی مثل حسابداری، طراحی یا تولید محتوا، همکاری پاره‌وقت یا پروژه‌ای با یک فریلنسر گاهی انتخاب کم‌خطرتری برای شروع است.

هزینه‌ی واقعی یک نیرو بیشتر از حقوق اوست

بسیاری از صاحبان کسب‌وکار فقط رقم حقوق ماهانه را حساب می‌کنند و چند ماه بعد غافلگیر می‌شوند. هزینه‌ی یک کارمند مجموعه‌ای از چند قلم است: حقوق و مزایای قانونی، حق بیمه‌ی سهم کارفرما، عیدی و سنوات پایان سال، مرخصی، و هزینه‌هایی مثل میز، رایانه، ابزار کار و فضای بیشتر. به این‌ها زمانِ خودتان را هم اضافه کنید؛ در هفته‌های اول بخشی از وقت شما صرف آموزش می‌شود و بهره‌وری موقتاً پایین می‌آید.

رقم‌ها و ضوابط قانونی هر سال تغییر می‌کند، پس پیش از عقد قرارداد حتماً با یک حسابدار یا مشاور آشنا به قانون کار مشورت کنید. قرارداد کتبی و روشن، با دوره‌ی آزمایشی مشخص، هم از شما محافظت می‌کند و هم از کارمندتان. استخدام بدون قرارداد و بیمه شاید در کوتاه‌مدت ارزان‌تر به نظر برسد، اما خطر حقوقی و بی‌اعتمادی‌ای که می‌سازد بسیار گران‌تر تمام می‌شود.

نگرش را استخدام کنید، مهارت را آموزش دهید

در یک شرکت بزرگ، یک استخدام ضعیف میان ده‌ها نفر گم می‌شود؛ در کسب‌وکار دونفره، کارمند شما نیمی از کل تیم است. برای همین، ویژگی‌هایی مثل مسئولیت‌پذیری، صداقت، علاقه به یادگیری و توانایی حل مسئله بدون نیاز به تذکر مداوم، از سابقه‌ی پرطمطراق مهم‌تر است. کار با نرم‌افزار حسابداری یا روش بسته‌بندی محصول را می‌شود در چند هفته یاد داد، اما منظم‌بودن و احترام به مشتری را به‌سختی می‌شود به کسی آموخت.

البته این به معنای نادیده‌گرفتن مهارت نیست. برای هر نقش، دو یا سه مهارت را که بدون آن‌ها کار پیش نمی‌رود مشخص کنید و در همان‌ها سخت‌گیر باشید؛ در بقیه انعطاف نشان دهید. مراقب استخدام از سر رودربایستی هم باشید. به‌کارگرفتن دوست و فامیل اگر بر پایه‌ی شایستگی نباشد، هم کسب‌وکار را آسیب‌پذیر می‌کند و هم رابطه را.

مصاحبه‌ای که واقعاً چیزی نشان بدهد

پرسش‌های کلی مثل «نقطه‌ی قوت شما چیست؟» معمولاً پاسخ‌های آماده و بی‌فایده می‌گیرند. به‌جای آن از رفتار واقعی بپرسید: «آخرین باری که با یک مشتری ناراضی روبه‌رو شدید چه کردید؟» یا «کاری را تعریف کنید که خراب شد و شما درستش کردید.» پاسخ‌های دقیق و همراه با جزئیات نشانه‌ی تجربه‌ی واقعی است.

از این هم بهتر، دیدنِ خودِ کار است. از داوطلب بخواهید یک نمونه‌ی کوچک از همان کاری را که قرار است انجام دهد تحویل بدهد: پاسخ به پیام یک مشتری فرضی، تنظیم یک فاکتور، یا نوشتن معرفی یک محصول. اگر این کار آزمایشی وقت قابل‌توجهی می‌گیرد، دستمزدش را بپردازید؛ هم منصفانه است و هم از همان ابتدا نشان می‌دهد کسب‌وکار شما با آدم‌ها چطور رفتار می‌کند. در پایان، با یک یا دو محل کار قبلی فرد هم تماس بگیرید. همین تماس کوتاه بسیاری از تردیدها را برطرف می‌کند.

هفته‌های اول؛ جایی که بیشتر استخدام‌ها خراب می‌شود

بسیاری از استخدام‌های ناموفق به انتخاب اشتباه برنمی‌گردد، بلکه به شروعِ بد برمی‌گردد. نیروی تازه‌وارد را نمی‌شود پشت میز نشاند و انتظار داشت خودش همه‌چیز را بفهمد. برای ماه اول برنامه‌ای ساده داشته باشید:

  • روز اول، کسب‌وکار، مشتریان و محصولات را معرفی کنید و ابزارها و دسترسی‌ها را آماده تحویل بدهید.
  • برای کارهای تکراری، دستورالعمل کوتاه و مکتوب بنویسید تا هر بار نیاز به توضیح دوباره نباشد.
  • هدف هفته‌ی اول، ماه اول و پایان دوره‌ی آزمایشی را روشن و قابل‌سنجش بگویید.
  • هر هفته یک گفت‌وگوی کوتاه داشته باشید: چه خوب پیش رفت، کجا گیر افتادی، چه کمکی لازم داری؟

سخت‌ترین بخش برای خودِ شماست: رها کردنِ کار. کسی که سال‌ها همه‌چیز را خودش انجام داده، به‌سادگی نمی‌تواند بپذیرد که دیگری کار را کمی متفاوت انجام دهد. اگر نتیجه درست است، به روشِ او اعتماد کنید. نظارتِ لحظه‌به‌لحظه هم انگیزه‌ی کارمند را از بین می‌برد و هم همان وقتی را از شما می‌گیرد که برای آزادکردنش استخدام کرده بودید.

جمع‌بندی

استخدام اولین کارمند، گذر از «شغلِ شخصی» به «کسب‌وکار» است. این تصمیم وقتی درست است که کارِ کافی و درآمدِ پایدار پشتش باشد، نقش روشن تعریف شده باشد و هزینه‌ی واقعی‌اش حساب شده باشد. توصیه‌ی عملی برای همین هفته: هفت روز هر کاری را که انجام می‌دهید با زمانش یادداشت کنید و کنار هر کدام بنویسید «فقط خودم» یا «قابل سپردن». اگر ستون دوم به اندازه‌ی یک شغل پر شد و حسابتان هم اجازه می‌دهد، شرح شغل اولین همکارتان همین حالا جلوی شماست.

شما اولین همکارتان را چطور انتخاب کردید و اگر به عقب برگردید چه چیزی را متفاوت انجام می‌دهید؟ تجربه‌تان را با ما در میان بگذارید و برای مطالب کاربردی بیشتر، در کانال تلگرام @SuccessfulBusiness و صفحه‌ی اینستاگرام @iransbiz.ir همراه ما باشید.